Ngày 15/01/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 20/2026/NĐ-CP hướng dẫn Nghị quyết 198/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân, trong đó có quy định miễn thuế thu nhập doanh nghiệp cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, tạo ra những tác động sâu rộng đến hoạt động kinh doanh của các tổ chức kinh tế tư nhân, cụ thể thông qua các nội dung sau:
1. Cải thiện môi trường kinh doanh và tăng cường bảo vệ pháp lý cho doanh nghiệp
Một trong những mục tiêu quan trọng của Nghị quyết 198/2025/QH15 là giảm gánh nặng thủ tục hành chính và tạo tâm lý an tâm cho nhà đầu tư, doanh nghiệp:
• Hạn chế thanh tra, kiểm tra: Số lần thanh tra, kiểm tra đối với mỗi doanh nghiệp, hộ kinh doanh không được quá 01 lần trong năm, trừ trường hợp có dấu hiệu vi phạm rõ ràng. Nhà nước ưu tiên thanh tra từ xa dựa trên dữ liệu điện tử và miễn kiểm tra thực tế đối với các đơn vị tuân thủ tốt pháp luật (Điều 4 Nghị quyết 198/2025/QH15)
• Nguyên tắc "không hình sự hoá quan hệ kinh tế”: Ưu tiên áp dụng các biện pháp dân sự - kinh tế - hành chính trước khi xem xét trách nhiệm hình sự. Doanh nghiệp được chủ động khắc phục vi phạm và thiệt hại; đồng thời không áp dụng hồi tố các quy định gây bất lợi cho doanh nghiệp. (Điều 5 Nghị quyết 198/2025/QH15)
• Rút ngắn thủ tục phá sản: Mở rộng các trường hợp áp dụng thủ tục rút gọn, giúp rút ngắn ít nhất 30% thời gian giải quyết phá sản so với thông thường, giúp doanh nghiệp nhanh chóng giải phóng nguồn lực. (Điều 6 Nghị quyết 198/2025/QH15)
2. Các chính sách ưu đãi thuế, phí và lệ phí - tác động trực tiếp đến dòng tiền doanh nghiệp
Nhóm chính sách tại Điều 10 Nghị quyết 198/2025/QH15 có ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vận hành và kế hoạch tài chính của doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh:
• Ưu đãi cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV): Miễn thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) trong 03 năm đầu kể từ khi cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu. Ngoài ra, từ ngày 01/01/2026, chính thức chấm dứt thu lệ phí môn bài.
• Hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo: Miễn thuế TNDN 02 năm và giảm 50% trong 04 năm tiếp theo cho các doanh nghiệp khởi nghiệp, công ty quản lý quỹ đầu tư khởi nghiệp. Ngoài ra, thu nhập từ chuyển nhượng vốn vào doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo cũng được miễn thuế theo định hướng khuyến khích đầu tư mạo hiểm.
• Ưu đãi cho chuyên gia, nhà khoa học: Miễn thuế thu nhập cá nhân trong 02 năm và giảm 50% trong 04 năm tiếp theo đối với tiền lương của các chuyên gia, nhà khoa học làm việc tại các tổ chức khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo.
• Các trường hợp không áp dụng ưu đãi thuế đối với DNNVV
Theo điểm b khoản 3 Điều 7 Nghị định 20/2026/NĐ-CP, ưu đãi thuế TNDN 03 năm không áp dụng cho các trường hợp sau:
+ Doanh nghiệp được thành lập mới do tổ chức lại: bao gồm sáp nhập, hợp nhất, chia, tách, chuyển đổi chủ sở hữu hoặc chuyển đổi loại hình doanh nghiệp.
+ Doanh nghiệp có sự trùng lặp về nhân sự quản lý hoặc sở hữu chính:
- Người đại diện theo pháp luật (trừ người không góp vốn), thành viên hợp danh hoặc người có số vốn góp cao nhất đã từng giữ các vai trò tương tự tại các doanh nghiệp đang hoạt động.
- Các cá nhân nêu trên đã từng giữ vai trò quản lý/sở hữu chính tại các doanh nghiệp đã giải thể nhưng thời gian từ khi giải thể đến khi thành lập doanh nghiệp mới chưa đủ 12 tháng.
+ Các loại thu nhập đặc thù: Ưu đãi không áp dụng cho các khoản thu nhập quy định tại khoản 3 Điều 18 Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025.
+ Không được hưởng ưu đãi chồng chéo: Nếu doanh nghiệp đồng thời thuộc đối tượng hưởng nhiều loại ưu đãi thuế khác nhau, thì chỉ được chọn hưởng mức ưu đãi có lợi nhất và phải thực hiện ổn định trong suốt thời gian đó, không được áp dụng chồng chéo
3. Hỗ trợ tiếp cận nguồn lực Đất đai, mặt bằng sản xuất kinh doanh và nguồn tài chính
Nghị quyết 198/2025/QH15 hướng tới tháo gỡ hai điểm nghẽn lớn nhất của khu vực tư nhân: đất đai và vốn
• Quỹ đất dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) và khởi nghiệp (Điều 7 Nghị quyết 198/2025/QH15)
Các địa phương có trách nhiệm tạo quỹ đất sạch thông qua các cơ chế sau:
+ Hỗ trợ hạ tầng: Các địa phương sử dụng ngân sách để hỗ trợ thu hồi đất, bồi thường, tái định cư và đầu tư hạ tầng kết nối (điện, nước, giao thông) cho các khu công nghiệp (KCN), cụm công nghiệp (CCN) và vườn ươm công nghệ.
+ Đảm bảo diện tích bắt buộc: Đối với các KCN, CCN thành lập mới, Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh phải dành diện tích đất bảo đảm bình quân 20 ha/KCN hoặc 5% diện tích đất KCN trên địa bàn để cho doanh nghiệp công nghệ cao tư nhân, DNNVV và doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo thuê lại.
+ Cơ chế linh hoạt: Nếu sau 02 năm kể từ khi hoàn thành hạ tầng mà các đối tượng ưu tiên không thuê hết, chủ đầu tư hạ tầng có quyền cho các doanh nghiệp khác thuê lại
+ Chính sách giảm tiền thuê đất và hỗ trợ tài chính: Các đối tượng ưu tiên (DNNVV, doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp công nghệ cao tư nhân) được giảm tối thiểu 30% tiền thuê lại đất trong 05 năm đầu kể từ ngày ký hợp đồng. Nhà nước sẽ hoàn trả khoản tiền đã giảm này cho chủ đầu tư hạ tầng bằng cách thanh toán bù trừ vào tiền thuê đất chủ đầu tư phải nộp hoặc hoàn trả trực tiếp từ ngân sách nhà nước
• Hỗ trợ thuê tài sản công: Doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo được hỗ trợ thuê nhà, đất là tài sản công chưa sử dụng với mức giá ưu đãi thông qua phương thức niêm yết giá hoặc giảm tiền thuê.
• Hỗ trợ lãi suất: Nhà nước hỗ trợ lãi suất 2%/năm cho các dự án xanh, tuần hoàn và áp dụng tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị).
4. Thúc đẩy khoa học công nghệ, chuyển đổi số và nhân lực
Nhóm chính sách nhằm tạo động lực để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh trong trung dài hạn:
• Đầu tư R&D: Doanh nghiệp được trích tối đa 20% thu nhập tính thuế để lập Quỹ phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Đặc biệt, chi phí cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) được tính bằng 200% chi phí thực tế khi xác định thu nhập chịu thuế. (Điều 12 Nghị quyết 198/2025/QH15)
• Chuyển đổi số miễn phí: Nhà nước cung cấp miễn phí các nền tảng số và phần mềm kế toán dùng chung cho doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh.
• Đào tạo nhân lực: Triển khai chương trình đào tạo 10.000 giám đốc điều hành đến năm 2030. (Điều 13 Nghị quyết 198/2025/QH15). Ngân sách nhà nước hỗ trợ 100% chi phí các khóa đào tạo về quản trị doanh nghiệp, kế toán, thuế cho doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. (Điều 11 Nghị định 20/2026/NĐ-CP)
5. Hình thành các tập đoàn kinh tế tư nhân lớn
Nghị quyết mở ra cơ hội để doanh nghiệp tư nhân tham gia vào các lĩnh vực chiến lược, cụ thể:
• Tham gia dự án quốc gia: Mở rộng sự tham gia của tư nhân vào các dự án trọng điểm quốc gia như đường sắt tốc độ cao, hạ tầng năng lượng, hạ tầng số thông qua các hình thức đặt hàng hoặc chỉ định thầu (Điều 14 Nghị quyết 198/2025/QH15).
• Chương trình "Go Global": Hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân vươn ra thị trường quốc tế về vốn, công nghệ, thương hiệu và giải quyết tranh chấp thương mại. (Điều 15 Nghị quyết 198/2025/QH15).
Nghị quyết 198/2025/QH15 không chỉ giảm bớt chi phí tài chính mà còn kiến tạo một hành lang pháp lý an toàn, minh bạch, khuyến khích doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đầu tư dài hạn và đổi mới sáng tạo.