Theo truyền thuyết, Đền Hàng Tổng xưa thuộc Tổng Phương Trung, gồm 7 thôn, nay đều thuộc địa bàn xã Thanh Oai. Đền thờ hai vị thần là Đại Hải Quốc Vương và Trị Hải Quốc Vương, cùng hai vị dưỡng phụ là Bảo Từ Thái sư và Thái Bảo nhị vị.
Tương truyền, trong những thời điểm hạn hán, Nhân dân trong vùng lập đàn cầu đảo tại Đền đều được linh ứng. Ghi nhận công lao và sự linh thiêng, các triều đại phong kiến đã sắc phong các vị thần là Thượng đẳng thần, cho phép tổ chức tế lễ lâu dài, trở thành một phần quan trọng trong đời sống tín ngưỡng của cộng đồng.
Theo các bậc cao niên và tư liệu lịch sử, Đền Hàng Tổng có từ thời nhà Lý. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, Đền từng là cơ sở hoạt động cách mạng của địa phương. Năm 1947, công trình bị phá hủy do chiến tranh. Đến năm 2003, thể theo nguyện vọng của Nhân dân và được sự quan tâm của các cấp chính quyền, Đền Hàng Tổng đã được trùng tu, tôn tạo, từng bước khôi phục diện mạo như hiện nay.
Đền Hàng Tổng có kiến trúc dạng chữ Nhất, gồm các hạng mục chính như: cổng đền, nhà hữu vu, đền chính, hậu cung và khuôn viên sân vườn. Không gian di tích mang đậm nét cổ kính, trang nghiêm, là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, tâm linh của Nhân dân trong xã và các vùng lân cận. Trải qua bao thế hệ, Đền Hàng Tổng luôn là trung tâm sinh hoạt văn hóa tâm linh, góp phần lưu giữ ký ức lịch sử, hun đúc niềm tin và gắn kết cộng đồng.
Với những giá trị lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng đặc sắc, ngày 24/5/2025, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Quyết định số 2617/QĐ-UBND xếp hạng Đền Hàng Tổng là di tích cấp Thành phố. Đây là sự ghi nhận xứng đáng, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục bảo tồn, phát huy giá trị di tích trong giai đoạn mới.
Năm nay, trong không khí vui mừng, phấn khởi, cán bộ và Nhân dân Hàng Tổng tổ chức Lễ hội, gắn với sự kiện đón nhận Bằng xếp hạng di tích cấp Thành phố. Lễ hội là dịp để Nhân dân bày tỏ lòng thành kính, tri ân các bậc tiền nhân, đồng thời cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, đời sống ấm no, hạnh phúc.
Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, Lễ hội Đền Hàng Tổng còn là ngày hội văn hóa cộng đồng, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản truyền thống, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân, đồng thời quảng bá hình ảnh quê hương Thanh Oai giàu truyền thống lịch sử, văn hóa, đang từng bước đổi mới và phát triển.
Ban Tổ chức Lễ hội trân trọng thông báo và kính mời toàn thể Nhân dân cùng du khách thập phương về tham dự, chung tay giữ gìn nét đẹp văn minh lễ hội, xây dựng đời sống văn hóa ngày càng phong phú, lành mạnh.